Νηματωδεις - ΑΓΓΟΥΡΙ
Οι νηματώδεις, κυρίως οι νηματώδεις των ριζικών κόμβων (Meloidogyne spp.), είναι σοβαρός εχθρός της αγγουριάς, ιδιαίτερα σε ελαφρά, θερμά εδάφη και σε θερμοκήπια.
Οι φυτοπαρασιτικοί νηματώδεις είναι μικροσκοπικά σκώληκες του εδάφους που προσβάλλουν κυρίως τις ρίζες, προκαλώντας δυσλειτουργία του ριζικού συστήματος.
Τα μολυσματικά στάδια (συνήθως τα νεαρά άτομα 2ου σταδίου) κινούνται στο έδαφος, εισέρχονται στις ρίζες και εγκαθίστανται ως ακίνητοι ενδοπαράσιτοι, προκαλώντας χαρακτηριστικούς κόμβους/καρκινώματα (galls) στις ρίζες.
Οι νηματώδεις επιβιώνουν στο έδαφος για χρόνια, σε ρίζες ξενιστών ή σε υπολείμματα καλλιεργειών, και έχουν ευρύ φάσμα ξενιστών (πολλά λαχανικά και ζιζάνια).
Πάνω από το έδαφος
Καχεκτική ανάπτυξη, μικρό ύψος φυτών και μειωμένη βλαστικότητα, ιδιαίτερα σε εστίες μέσα στο χωράφι ή το θερμοκήπιο.
Χλωρώσεις και κιτρίνισμα των φύλλων, που συχνά μοιάζουν με τροφοπενία, λόγω μειωμένης απορρόφησης νερού και θρεπτικών.
Έντονο μάρανμα κατά τις θερμές ώρες της ημέρας, παρότι υπάρχει επαρκής υγρασία στο έδαφος, εξαιτίας της καταστροφής των ριζών.
Μειωμένη καρποφορία, μικροί και υποβαθμισμένοι καρποί, πρόωρη γήρανση φυτών.
Στο ριζικό σύστημα
Παρουσία χαρακτηριστικών κόμβων/διογκώσεων (galls) στις ρίζες, από μικρούς έως πολύ μεγάλους, ανάλογα με το επίπεδο προσβολής και το είδος του νηματώδη.
Οι ρίζες γίνονται παχιές, παραμορφωμένες, με μειωμένο δευτερεύον ριζικό σύστημα, με αποτέλεσμα μικρή αποτελεσματική επιφάνεια απορρόφησης.
Σε έντονες προσβολές παρατηρούνται εκτεταμένες σήψεις ριζών και συμπλέγματα με άλλους εδαφογενείς παθογόνους μύκητες ή βακτήρια.
Οι νηματώδεις ευνοούνται από θερμές θερμοκρασίες εδάφους και ελαφρά, αμμώδη ή αμμοπηλώδη εδάφη, όπου κινούνται ευκολότερα.
Προβλήματα εμφανίζονται συχνότερα μετά από επαναλαμβανόμενες καλλιέργειες ευαίσθητων φυτών (μονοκαλλιέργεια) ή χωρίς κατάλληλη αμειψισπορά.
Μπορούν να μεταφερθούν με μολυσμένο έδαφος, νερό άρδευσης, μηχανήματα, εργαλεία, φυτάρια με μολυσμένο ριζικό σύστημα και ζιζάνια-ξενιστές.
Συχνά σχηματίζουν σύμπλοκες προσβολές με παθογόνους μύκητες όπως Fusarium spp., με αποτέλεσμα πολύ πιο έντονη μάρανση και φθορά της καλλιέργειας.
Υγιές πολλαπλασιαστικό υλικό: Σπορεία σε υπόστρωμα απαλλαγμένο από νηματώδεις ή προμήθεια φυταρίων από πιστοποιημένο φυτώριο, με έλεγχο του ριζικού συστήματος πριν τη φύτευση.
Υγιεινή καλλιέργειας / περιορισμός διασποράς: Καθαρά μηχανήματα και εργαλεία χωρίς υπολείμματα εδάφους από άλλα, πιθανώς μολυσμένα, αγροτεμάχια ή θερμοκήπια.
Απομάκρυνση και καταστροφή υπολειμμάτων έντονα προσβεβλημένων φυτών και ριζών μετά τη λήξη της καλλιέργειας, ώστε να μειωθεί το μολυσματικό φορτίο.
Ηλιοαπολύμανση εδάφους: όπου είναι εφικτό, με διατήρηση του εδάφους συνεχώς υγρού και κάλυψη με διαφανές πλαστικό για επαρκές χρονικό διάστημα (συνήθως 4-6 εβδομάδες στους θερινούς μήνες), ώστε να επιτευχθούν θανατηφόρες θερμοκρασίες για τα ανήλικα στάδια των νηματωδών.
Οργανική ουσία και βιολογικοί παράγοντες: Εφαρμογή οργανικών υλικών (κομπόστ, οργανικά εδαφοβελτιωτικά, κατάλληλα οργανικά υπολείμματα) που βελτιώνουν τη δομή του εδάφους και ενισχύουν την ωφέλιμη μικροχλωρίδα, η οποία μπορεί να περιορίσει τους νηματώδεις.
Χρήση βιολογικών σκευασμάτων με ωφέλιμους μικροοργανισμούς (π.χ. Trichoderma spp., Paecilomyces/ Purpureocillium lilacinum, ενδοφυτικούς μύκητες) ή άλλα βιο-νηματωδοκτόνα, όπου υπάρχουν εγκεκριμένα σκευάσματα, για μείωση των πληθυσμών και προστασία των ριζών.
Αποφυγή φύτευσης σε περιόδους όπου η θερμοκρασία του εδάφους υπερβαίνει σημαντικά τους 20 °C, εφόσον αυτό είναι εφικτό για την περιοχή και το σύστημα καλλιέργειας.
Εφαρμογή κατάλληλης αμειψισποράς με λιγότερο ευαίσθητες ή ανθεκτικές καλλιέργειες, ώστε να μειωθεί σταδιακά ο πληθυσμός των νηματωδών στο έδαφος.
Εφαρμογή εγκεκριμένων νηματωδοκτόνων πριν τη φύτευση, με ενσωμάτωση στο έδαφος ή με εφαρμογές μέσω του αρδευτικού συστήματος, ανάλογα με την ετικέτα του σκευάσματος.
Μπορεί να χρειαστούν συμπληρωματικές επεμβάσεις στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των φυτών όταν επιβεβαιωθεί υψηλός πληθυσμός νηματωδών με εδαφική ανάλυση ή έντονα συμπτώματα στο χωράφι.
Εναλλαγή ομάδων νηματωδοκτόνων (π.χ. διαφορετικοί μηχανισμοί δράσης) ανά καλλιέργεια ή καλλιεργητική περίοδο, για να μειωθεί ο κίνδυνος ανάπτυξης ανθεκτικών πληθυσμών.
Συνδυασμός χημικών, βιολογικών και καλλιεργητικών μέτρων σε πλαίσιο ολοκληρωμένης διαχείρισης, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από τα νηματωδοκτόνα και να παραταθεί η αποτελεσματικότητά τους.
