Βοτρυτης (Τεφρα σηψη) - ΑΜΠΕΛΙ: ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΗ ΣΤΑΦΙΔΑ

Ο μύκητας Botrytis cinerea είναι πολυφάγο παθογόνο (necrotrophic fungus) που προκαλεί τη γνωστή Τεφρά Σήψη ή Gray Mold / Bunch Rot.
Είναι ιδιαίτερα κοινός στις αμπελοκαλλιέργειες της Μεσογείου και θεωρείται οικονομικά σημαντικότερη μυκητολογική ασθένεια των ώριμων σταφυλιών.

Ο μύκητας ανήκει στους Ascomycota, τάξη Helotiales, και σχηματίζει κονίδια πάνω σε διακλαδιζόμενους σποριοφόρους (βοτρύες).
Η εξάνθησή του είναι γκριζωπή ή τεφρή, χαρακτηριστική του ονόματος της ασθένειας.

Συμπτώματα:

Σε βλαστούς και φύλλα:

Εμφανίζονται ανοιχτοκάστανες έως καστανές υδαρείς κηλίδες, συνήθως κοντά στους κόμβους.

Οι ιστοί μαλακώνουν και μπορεί να παρουσιαστεί ρωγμή ή θραύση στους νεαρούς βλαστούς.

Στα φύλλα σχηματίζονται κηλίδες νεκρωτικές που μπορεί να οδηγήσουν σε μερική ξήρανση του ελάσματος.

Σε άνθη:

Οι προσβολές στα άνθη προκαλούν καφέτιασμα και ανθοπτώσεις.

Τα άνθη που παραμένουν μολυσμένα, λειτουργούν ως εστίες δευτερογενών μολύνσεων στους νεαρούς βοτρύες.

Στους βοτρύες και καρπούς:

Η σήψη των ώριμων σταφυλιών είναι η σοβαρότερη εκδήλωση της ασθένειας.

Οι ράγες αρχικά εμφανίζουν μικρές, κυκλικές, καστανές κηλίδες.

Στη συνέχεια μαλακώνουν, σχίζονται και καλύπτονται από γκριζόλευκη εξάνθηση (κονιδιοφόροι και κονίδια του μύκητα).

Οι ράγες αποξηραίνονται ή σαπίζουν και ολόκληρη η σταφυλή μπορεί να καταστραφεί.

Ο Botrytis συχνά δρα συνεργικά με άλλους σαπροφυτικούς μύκητες, όπως ο Aspergillus niger, επιδεινώνοντας τη σήψη.

Συνθήκες ανάπτυξης:

Θερμοκρασία: 15-25 °C (ιδανική ~20 °C)

Σχετική υγρασία >90%

Βροχοπτώσεις / Δροσιά: Ευνοούν τη βλάστηση των κονιδίων

Ενεργότητα νερού: aw > 0.93

Ευαισθησία φυτού: Από την άνθιση έως την ωρίμανση των ραγών

Η ασθένεια είναι πιο έντονη σε δροσερές και υγρές περιοχές, ιδιαίτερα σε πυκνόρραγες ποικιλίες και σε αμπέλια με περιορισμένο αερισμό.
Επιπλέον, τραυματισμοί των ραγών από έντομα (π.χ. Lobesia botrana), ωίδιο, ή χαλάζι ευνοούν τη μόλυνση.

Βιολογικός κύκλος:

Ο μύκητας διαχειμάζει ως σκληρώτια ή μυκήλιο πάνω σε φυτικά υπολείμματα και στο έδαφος.

Την άνοιξη, με υγρασία, σχηματίζει κονίδια που μεταφέρονται με άνεμο ή σταγονίδια νερού.

Η πρωτογενής μόλυνση πραγματοποιείται μέσω πληγών ή φυσικών ανοιγμάτων.

Ακολουθούν δευτερογενείς μολύνσεις σε κύκλους 7-10 ημερών όταν οι καιρικές συνθήκες είναι ευνοϊκές.

Καλλιεργητικά μέτρα:

Αραίωμα και ξεφύλλισμα γύρω από τη ζώνη των σταφυλιών για μείωση υγρασίας.

Αποφυγή υπερβολικών ποτισμάτων ή ακανόνιστης άρδευσης.

Καλή προστασία από το ωίδιο και την ευδεμίδα, που δημιουργούν πληγές.

Αφαίρεση των προσβεβλημένων βοτρύων και καταστροφή τους εκτός του αμπελώνα.

Αποφυγή υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης, που αυξάνει τη συμπαγή ραγών.

Καλή κυκλοφορία αέρα και σωστό κλάδεμα για αποφυγή παρατεταμένης υγρασίας.

Χημική αντιμετώπιση:

Η χημική καταπολέμηση είναι προληπτική και βασίζεται στην εναλλαγή μυκητοκτόνων διαφορετικών ομάδων FRAC για αποφυγή ανθεκτικότητας.

Σημεία-κλειδιά για εφαρμογή:

Πριν την άνθιση

Στο κλείσιμο της σταφυλής

Κατά την έναρξη ωρίμανσης (veraison)

Πριν τον τρύγο (αν επιτρέπεται)

Ειδικές περιπτώσεις - “Ελεγχόμενη Σήψη”:

Σε ορισμένες περιοχές και ποικιλίες (π.χ. Sémillon, Riesling), ο Botrytis cinerea μπορεί υπό ελεγχόμενες συνθήκες να προκαλέσει τη λεγόμενη Ελεγχόμενη Σήψη ή Noble Rot, που αξιοποιείται στην παραγωγή γλυκών οίνων υψηλής ποιότητας.