Βοτρυτης (Τεφρα σηψη) - ΑΓΚΙΝΑΡΕΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ

Ο βοτρύτης (Botrytis cinerea) στην αγκινάρα προκαλεί γκριζοκάστανες σήψεις κυρίως στις κεφαλές, συχνά ως μετασυλλεκτικός παθογόνος, μετά από τραυματισμούς ή υγρές συνθήκες.

Παθογόνο και συνθήκες ανάπτυξης:

Ο B. cinerea είναι νεκροτροφικός μύκητας με πολύ ευρύ φάσμα ξενιστών, που επιβιώνει σε φυτικά υπολείμματα και οργανική ουσία στον αγρό.

Ευνοείται από υγρές, σχετικά δροσερές συνθήκες (μέτριες θερμοκρασίες και υψηλή σχετική υγρασία) και προσβάλλει κυρίως τραυματισμένους, γερασμένους ή ήδη εξασθενημένους ιστούς (πληγές από έντομα, σαλιγκάρια, παγετό, μηχανικές βλάβες).

Συμπτώματα:

Στις κεφαλές (βράκτια):

Οι κεφαλές είναι το κυριότερο όργανο που προσβάλλεται, τόσο στο χωράφι όσο και - κυρίως - κατά τη συντήρηση / αποθήκευση.

Εμφανίζονται καστανόμαυρες, ελαφρά βυθισμένες κηλίδες που ξεκινούν συνήθως από τη βάση των βρακτίων ή από σημεία τραυματισμού.

Στην εσωτερική (άνω) επιφάνεια των βρακτίων αναπτύσσεται τυπική σταχτιά μούχλα, δηλαδή πυκνή γκριζωπή εξάνθηση με κονίδια και σποριοφόρους του μύκητα.

Στα φύλλα και άλλα τμήματα:

Μπορούν να εμφανιστούν καστανές, υδατώδεις κηλίδες σε γηρασμένα ή τραυματισμένα φύλλα, συχνά με γκριζωπή μούχλα στην επιφάνεια σε υγρές συνθήκες.

Συνήθως όμως η οικονομικά σημαντική ζημιά αφορά τις κεφαλές/οφθαλμούς.

Σε συνθήκες υψηλής υγρασίας στην αποθήκη, οι βλάβες εξελίσσονται γρήγορα σε εκτεταμένες σήψεις, με σαπίσματα και «φούντωμα» της σταχτιάς μούχλας.

O ρόλος των μετασυλλεκτικών συνθηκών:

Ο βοτρύτης αποτελεί σοβαρό μετασυλλεκτικό κίνδυνο, καθώς μπορεί να αναπτυχθεί και σε χαμηλές θερμοκρασίες αποθήκευσης, εφόσον υπάρχει υγρασία και πληγές στους ιστούς.

Ακατάλληλες συνθήκες (μέτρια θερμοκρασία, υψηλή υγρασία, κακή κυκλοφορία αέρα, συμπύκνωση υδρατμών) ευνοούν ταχεία εξάπλωση της ασθένειας σε παρτίδες κεφαλών.

Καλλιεργητικά και υγιεινολογικά μέτρα:

Στο χωράφι:

Απομάκρυνση και καταστροφή μολυσμένων κεφαλών και έντονα προσβεβλημένων φυτικών τμημάτων για μείωση του μολύσματος.

Έλεγχος εντόμων, σαλιγκαριών και άλλων παραγόντων που προκαλούν πληγές στα βράκτια, καθώς οι τραυματισμοί αποτελούν κύρια πύλη εισόδου του παθογόνου.

Καλή στράγγιση, αποφυγή παρατεταμένου πλημμυρισμού/λάσπης γύρω από τις βάσεις και αποφυγή υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης που δίνει πολύ τρυφερούς, ευπαθείς ιστούς.

Καλή κυκλοφορία αέρα και αποφυγή υπερβολικά πυκνών φυτεύσεων, ώστε να μειώνεται η παραμονή υγρασίας πάνω στα φυτά.

Κατά τη συγκομιδή:

Συγκομιδή σε ξηρό καιρό, αποφυγή τραυματισμών των κεφαλών (χτυπήματα, κοψίματα, τριβές) κατά τη συγκομιδή και το χειρισμό.

Γρήγορη απομάκρυνση από το χωράφι και ψύξη, ώστε να επιβραδύνεται η ανάπτυξη του μύκητα.

Στην αποθήκευση:

Διατήρηση χαμηλής θερμοκρασίας, καλής κυκλοφορίας αέρα και σχετικά χαμηλής υγρασίας, αποφυγή συμπύκνωσης νερού στις κεφαλές.

Καθαροί, απολυμασμένοι χώροι αποθήκευσης, χωρίς παλιά υπολείμματα ή σάπια προϊόντα.

Χημική και βιολογική αντιμετώπιση:

Πριν την εμφάνιση συμπτωμάτων: Σε περιοχές ή αγρούς με ιστορικό σοβαρών προσβολών, προληπτικοί ψεκασμοί με εγκεκριμένα μυκητοκτόνα, μπορούν να μειώσουν τις πρωτογενείς μολύνσεις σε βράκτια και φύλλα.

Η αποτελεσματικότητα είναι σαφώς μεγαλύτερη όταν οι επεμβάσεις γίνονται προληπτικά ή πολύ πρώιμα, πριν εγκατασταθεί η σήψη.

Βιολογικά σκευάσματα:

Σκευάσματα με ωφέλιμους μικροοργανισμούς (π.χ. Bacillus spp., Aureobasidium pullulans κ.ά.) χρησιμοποιούνται σε ορισμένες καλλιέργειες για προληπτικό έλεγχο γκρίζας μούχλας και μπορούν να ενταχθούν σε ολοκληρωμένα προγράμματα.

Διαχείριση ανθεκτικότητας:

Ο B. cinerea αναπτύσσει σχετικά εύκολα ανθεκτικότητα σε πολλές δραστικές, επομένως απαιτείται αυστηρή εναλλαγή μυκητοκτόνων με διαφορετικούς FRAC κωδικούς και περιορισμός του συνολικού αριθμού εφαρμογών ανά περίοδο.

Συνολικά, ο αποτελεσματικός έλεγχος του βοτρύτη στην αγκινάρα βασίζεται σε συνδυασμό καλής υγιεινής, προσεκτικής συγκομιδής-αποθήκευσης και στοχευμένων προληπτικών επεμβάσεων με μυκητοκτόνα ή βιολογικά σκευάσματα όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές για την ασθένεια.