βακτηρια της ριζοσφαιρας

Πληροφορίες και τρόπος λειτουργίας της δραστικής ουσίας Streptomyces spp

Τα Streptomyces spp. είναι Gram‑θετικά, νηματοειδή ακτινοβακτήρια του εδάφους με τεράστια ικανότητα παραγωγής δευτερογενών μεταβολιτών (αντιβιοτικά, ένζυμα, φυτορμόνες), γι’ αυτό και θεωρούνται από τα πιο ενδιαφέροντα «εργοστάσια» βιοδραστικών ουσιών στη γεωργία.

Ταυτότητα του βακτηρίου:

• Ανήκουν στα Actinobacteria και αποτελούν ένα από τα κυρίαρχα γένη μικροοργανισμών στο έδαφος, με εκατοντάδες είδη και τεράστια γενετική/μεταβολική ποικιλία.
• Είναι γνωστά από τη φαρμακευτική βιομηχανία για την παραγωγή αντιβιοτικών, αλλά πολλές μελέτες δείχνουν σημαντικές εφαρμογές τους και στη φυτική παραγωγή.

Ο Ρόλος του Streptomyces spp στη γεωργία:

• Κατατάσσονται στα ωφέλιμα μικρόβια τύπου PGPR/PGPB (Plant Growth Promoting Rhizobacteria/Bacteria), μαζί με Bacillus spp., Streptomyces spp. κ.ά., που προάγουν την ανάπτυξη των φυτών.
• Χρησιμοποιούνται σε βιοδιεγέρτες, εδαφοβελτιωτικά και βιολογικά σκευάσματα φυτοπροστασίας για:
  • προαγωγή ανάπτυξης,
  • βιολογική καταπολέμηση παθογόνων,
  • ενίσχυση αντοχής σε αβιοτικό στρες.

Μηχανισμοί δράσης, πώς τα βοηθούν Streptomyces spp τα φυτά:

1. Προαγωγή ανάπτυξης (PGPR/PGPB)
   • Πολλά στελέχη Streptomyces παράγουν φυτοορμόνες, κυρίως ινδόλη‑3‑οξικό οξύ (IAA), που διεγείρουν την ανάπτυξη ριζών και βλαστών.
   • Μπορούν να βελτιώσουν τη διαθεσιμότητα θρεπτικών (N, P κ.ά.) μέσω παραγωγής ενζύμων, οργανικών οξέων και siderophores, ενισχύοντας συνολικά τη θρέψη.
2. Βιολογική καταπολέμηση παθογόνων
   • Παράγουν ένα τεράστιο «οπλοστάσιο» από αντιβιοτικά, ένζυμα, πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs) και άλλα δευτερογενή μεταβολίτες που καταστέλλουν μύκητες, βακτήρια, ακόμα και ορισμένα ζιζάνια ή νηματώδεις.
   • Πολλά στελέχη έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά ως βιολογικοί παράγοντες ελέγχου φυτοπαθογόνων (μυκητολογικών και βακτηριακών), με άμεση αντιμικροβιακή δράση αλλά και έμμεση επαγωγή άμυνας του φυτού.
3. Αντοχή σε αβιοτικό στρες
   • Μέσω παραγωγής ενζύμων, αμινοξέων και άλλων μεταβολιτών, βοηθούν τα φυτά να αντεπεξέλθουν σε αλατότητα, ξηρασία, ρύπανση/τοξικό φορτίο εδάφους.
   • Βελτιωμένη ριζική ανάπτυξη και θρέψη σημαίνει πιο «θωρακισμένο» φυτό σε καταπονήσεις.

Οι χρήσεις του σε γεωργικά σκευάσματα:
Στην αγορά εμφανίζονται:

• Ως μονο‑στελεχικά σκευάσματα Streptomyces (συνήθως συγκεκριμένα, καλά μελετημένα strains) για βιολογική καταπολέμηση ασθενειών ή βιοδιέγερση.
• Ως μέρος μεικτών σκευασμάτων μαζί με Bacillus, Trichoderma, Pseudomonas κ.ά., για ευρύτερο φάσμα δράσης σε έδαφος και ριζόσφαιρα.

Πλεονεκτήματα

• Πολύ μεγάλη ικανότητα παραγωγής δευτερογενών μεταβολιτών που βοηθούν στην ανάπτυξη, το βιοέλεγχο και την αντοχή στο στρες.
• Δρουν πολυπαραγοντικά (φυτοορμόνες, αντιβιοτικά, ένζυμα, siderophores, VOCs), άρα προσφέρουν σύνθετη βιοδιεγερτική και βιοπροστατευτική δράση.
• Συμβάλλουν στη μείωση χρήσης χημικών φυτοπροστατευτικών και λιπασμάτων, ως κομμάτι στρατηγικής της βιώσιμης και ολοκληρωμένης γεωργίας.

Σημεία προσοχής:
Υπάρχουν και είδη Streptomyces που είναι παθογόνα (π.χ. S. scabiei σε «κοινή ψώρα» πατάτας και άλλων ριζωδών, Streptomyces spp.), άρα έχει σημασία πάντα το συγκεκριμένο στέλεχος.

Η αποτελεσματικότητα του στο χωράφι εξαρτάται από τα παρακάτω:

• την προσαρμογή του στελέχους στο εκάστοτε έδαφος/κλίμα,
• τη σωστή εφαρμογή (δόση, χρόνος, τρόπος)
• και τη γενική πρακτική (αμειψισπορές, οργανική ουσία, pH, υγρασία).