Στο αγγούρι θερμοκηπίου, οι σημαντικότεροι ακαρεολογικοί εχθροί είναι κυρίως οι Τετράνυχοι (Tetranychidae):
Tetranychus urticae (διστιγμικός τετράνυχος, two‑spotted spider mite) - ο κύριος εχθρός.
Άλλα Tetranychus spp. αναφέρονται σποραδικά.
Tarsonemidae: Polyphagotarsonemus latus (broad mite), με προτίμηση σε νεαρά φύλλα, βλαστικά άκρα και άνθη.
Eriophyidae: eriophyid ακάρεα (όχι τόσο τυπικά στο αγγούρι όσο σε άλλα λαχανικά, αλλά σημαντικά γενικά στο θερμοκήπιο).
Συμπτώματα:
Τετράνυχος (Tetranychus urticae):
Μικρές χλωρωτικές στιγμές (stippling) στην επάνω επιφάνεια των φύλλων, που εξελίσσονται σε κιτρινισμένες/χλωρωτικές περιοχές.
Μείωση χλωροφύλλης και φωτοσύνθεσης, με μελέτες να δείχνουν μείωση χλωροφύλλης έως ~40-45% και απώλειες παραγωγής σε αγγούρι 10-17% κατά βάρος καρπών σε ισχυρές προσβολές.
Σε υψηλούς πληθυσμούς εμφανίζεται χαρακτηριστικός ιστός (αράχνη) στην κάτω επιφάνεια, στις μασχάλες φύλλων και σε νεαρά μέρη, με μαζική παρουσία ακάρεων.
Πρόωρη γήρανση, μάρανση και πτώση φύλλων, με αποτέλεσμα υποβάθμιση ποιότητας καρπών και μειωμένη διάρκεια ζωής της καλλιέργειας.
Broad mite (Polyphagotarsonemus latus):
Παραμόρφωση νεαρών φύλλων και βλαστικών άκρων, φύλλα χοντρά, σκληρά, συστραμμένα, συχνά με σκουρόχρωμα/καφέ άκρα στη βάση.
Καφέ/φελλώδεις περιοχές μεταξύ νεύρων στην κάτω επιφάνεια, δικτυωτή καστανή εσχάρωση.
Ανάσχεση ανάπτυξης, πτώση ανθέων, μικροί ή παραμορφωμένοι καρποί.
Παρακολούθηση πληθυσμού:
Συστηματική επιθεώρηση από την αρχή της καλλιέργειας, τουλάχιστον 1-2 φορές την εβδομάδα, με έμφαση:
στις γραμμές κοντά στην περιφέρεια και στα ανοίγματα του θερμοκηπίου,
στην κάτω επιφάνεια φύλλων μέσης και ανώτερης ζώνης, όπου εγκαθίστανται πρώτα τετράνυχοι.
Χρήση μεγεθυντικού φακού/χειροφακού για έγκαιρη ανίχνευση χαμηλών πληθυσμών και αυγών.
Καταγραφή παρουσίας ωφέλιμων ακάρεων (Phytoseiidae) και εντόμων (π.χ. Feltiella acarisuga), ώστε να αξιολογείται η δυνατότητα βιολογικού ελέγχου.
Σημείωση/μαρκάρισμα προσβεβλημένων φυτών για επαναέλεγχο και παρακολούθηση εξάπλωσης.
Καλλιεργητικά και προληπτικά μέτρα:
Υγιεινή θερμοκηπίου:
Πριν από τη φύτευση, πλήρης καθαρισμός από φυτικά υπολείμματα και αυτοφυή φυτά εντός και γύρω από το θερμοκήπιο, γιατί λειτουργούν ως καταφύγια για τετράνυχους και άλλα ακάρεα.
Σε περιπτώσεις έντονης προσβολής στην προηγούμενη καλλιέργεια, εφαρμογή εγκεκριμένου εντομοακαρεοκτόνου πριν την εκρίζωση και στη συνέχεια καταστροφή υπολειμμάτων.
Φυσικοί φραγμοί και σχεδιασμός:
Προθάλαμος, δίφυλλες πόρτες και εντομοστεγή δίκτυα στα ανοίγματα για περιορισμό εισόδου φορέων/ξενιστών.
Επιλογή υβριδίων με σχετικά σύντομο βιολογικό κύκλο, ανάλογα με την περιοχή, ώστε να αποφεύγεται κορύφωση πληθυσμών προς το τέλος της καλλιέργειας.
Ζιζανιοκτονία και διαχείριση ξενιστών: Συνεχής καθαρισμός ζιζανίων εντός και περιφερειακά του θερμοκηπίου, καθώς πολλά ζιζάνια φιλοξενούν τετράνυχους και broad mites.
Υγιεινή φυτών: Αφαίρεση και απομάκρυνση/καταστροφή έντονα προσβεβλημένων φύλλων ή φυτών στα αρχικά στάδια (hot spots), για περιορισμό των εστιών και υποστήριξη βιολογικού ελέγχου.
Βιολογική αντιμετώπιση:
Η βιολογική καταπολέμηση είναι κεντρική στρατηγική στο αγγούρι θερμοκηπίου.
Ωφέλιμα ακάρεα (Phytoseiidae):
Phytoseiulus persimilis: εξειδικευμένο αρπακτικό του T. urticae, με υψηλή ικανότητα αναπαραγωγής όταν υπάρχει επάρκεια θηράματος.
Amblyseius (Neoseiulus) californicus, A. swirskii κ.ά.: πιο πολυφάγα, τρέφονται με τετράνυχους αλλά και με άλλα μικρά αρθρόποδα και γύρη, χρήσιμα σε προληπτικές εξαπολύσεις.
Άλλα ωφέλιμα:
Feltiella acarisuga (διπτερό αρπακτικό τετράνυχου) χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με P. persimilis, ειδικά σε περιόδους χαμηλής υγρασίας.
Ωφέλιμα έντομα (Heteroptera, Neuroptera κ.ά.) που μπορούν να συνεισφέρουν συμπληρωματικά στην καταπολέμηση.
Μελέτες σε αγγούρι θερμοκηπίου δείχνουν ότι προγράμματα IPM με επαναλαμβανόμενες εξαπολύσεις αρπακτικών ακάρεων (P. persimilis, A. swirskii κ.ά.), συνδυασμένα με περιορισμένο αριθμό επιλεκτικών ακαρεοκτόνων, μπορούν να είναι εξίσου ή και πιο αποτελεσματικά από καθαρά χημική προστασία.
Χημική αντιμετώπιση:
Χρήση εγκεκριμένων ακαρεοκτόνων μόνο όταν δεν είναι δυνατός ο έλεγχος με άλλα μέσα και όταν τα επίπεδα προσβολής ξεπερνούν τα λειτουργικά κατώφλια.
Προτίμηση σε σκευάσματα συμβατά με τα ωφέλιμα ακάρεα (selective), ώστε να διατηρείται ο βιολογικός έλεγχος και να μειώνεται η ανάγκη επανειλημμένων εφαρμογών.
Εναλλαγή ομάδων δραστικών (διαφορετικοί IRAC κωδικοί) και περιορισμός αριθμού εφαρμογών ανά καλλιεργητική περίοδο, λόγω υψηλής ικανότητας ανάπτυξης ανθεκτικότητας από T. urticae.
Ακαρεα - Τετρανυχοι - ΑΓΓΟΥΡΙ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ
