Ασπεργιλλος (Ωχρατοξινη A) - ΑΜΠΕΛΙ: Οινοποιησιμες Ποικιλιες

Ασπέργιλλος (Aspergillus spp.) και παραγωγή Ωχρατοξίνης Α (Ochratoxin A) στο Αμπέλι:

Η Ωχρατοξίνη Α (OTA) είναι μυκοτοξίνη που παράγεται από είδη του γένους Aspergillus και Penicillium.
Στην αμπελοκαλλιέργεια, η OTA παράγεται κυρίως από: Aspergillus carbonarius, Aspergillus niger (ορισμένα στελέχη), Aspergillus ochraceus

Ο μύκητας Aspergillus carbonarius θεωρείται ο κυριότερος παραγωγός OTA στα σταφύλια, ιδιαίτερα στις ξηροθερμικές περιοχές της Μεσογείου.

Συμπτώματα:

Οι προσβολές εκδηλώνονται κυρίως στα ώριμα ή υπερώριμα σταφύλια, συνήθως μετά από τραυματισμό των ραγών.

Εμφανίζεται μαύρη σήψη ή μαύρη μούχλα στο εσωτερικό ή στην επιφάνεια της ράγας.

Οι προσβεβλημένες ράγες μαλακώνουν, συρρικνώνονται και μαυρίζουν, αποκτώντας ξηρή, ανθρακώδη όψη.

Σε προχωρημένα στάδια, ολόκληρη η σταφυλή μπορεί να καλυφθεί από μαύρη εξάνθηση (σποριοφορίες του μύκητα).

Η σήψη είναι συνήθως δευτερογενής και συνοδεύει άλλες προσβολές, όπως:

Βοτρύτης (Botrytis cinerea)

Ωΐδιο (Erysiphe necator)

Ευδεμίδα (Lobesia botrana)

Μηχανικούς ή εντομολογικούς τραυματισμούς.

Βιολογική σημασία - Τοξικότητα:

Η Ωχρατοξίνη Α (OTA) είναι τοξική μυκοτοξίνη που:

έχει νεφροτοξική, ανοσοκατασταλτική και πιθανώς καρκινογόνο δράση στον άνθρωπο,

είναι θερμοανθεκτική, δεν καταστρέφεται πλήρως κατά τη ζύμωση ή τη θερμική επεξεργασία,

μπορεί να περάσει στον μούστο ή στο κρασί από προσβεβλημένα σταφύλια.

Η παρουσία της OTA στο κρασί ρυθμίζεται νομοθετικά από την Ε.Ε.:

Μέγιστο επιτρεπτό όριο: 2 μg/kg για τα κρασιά (Κανονισμός ΕΕ 1881/2006).

Συνθήκες ανάπτυξης:

Θερμοκρασία: 30-37 °C (ελάχιστη ανάπτυξης 12 °C)

Σχετική υγρασία: 80-90%

Ενεργότητα νερού (aw): 0,83-0,90

Περίοδος κινδύνου: Ωρίμανση - Τρύγος

Είσοδος παθογόνου: Μέσω τραυματισμένων ραγών

Ο Aspergillus carbonarius αναπτύσσεται ιδιαίτερα σε θερμές και ξηρές συνθήκες, όπου η υγρασία της ρώγας μειώνεται (χαμηλή ενεργότητα νερού), δημιουργώντας ιδανικό περιβάλλον ανάπτυξης εντός της ράγας.

Βιολογικός κύκλος:

Ο μύκητας επιβιώνει ως κονίδια ή μυκήλιο σε εδαφικά υπολείμματα, φλοιούς ή οργανική ύλη.

Τα κονίδια διασπείρονται με τον αέρα, τη σκόνη ή τα έντομα.

Η μόλυνση πραγματοποιείται μέσω τραυμάτων ή φυσικών ρωγμών στις ράγες.

Αναπτύσσεται σαπροφυτικά σε ώριμες ράγες, συχνά μετά από άλλες μυκητολογικές προσβολές.

Η παραγωγή Ωχρατοξίνης Α ξεκινά λίγες ημέρες μετά τη μόλυνση, ειδικά σε θερμές και ξηρές περιόδους.

Καλλιεργητικά μέτρα:

Αποφυγή τραυματισμών ραγών από έντομα (Ευδεμίδα, Drosophila), πουλιά ή χαλάζι.

Συστηματική καταπολέμηση του Βοτρύτη και άλλων σαπροφυτικών μυκήτων.

Καλή κυκλοφορία αέρα μέσα στη ζώνη των σταφυλιών (αραίωμα φυλλώματος, σωστό κλάδεμα).

Αποφυγή υπερβολικής άρδευσης κατά την ωρίμανση.

Απομάκρυνση προσβεβλημένων σταφυλιών πριν τον τρύγο.

Καθαροί κάδοι και εργαλεία τρυγητού για αποφυγή διασταυρούμενης μόλυνσης.

Άμεση οινοποίηση των σταφυλιών μετά τη συγκομιδή.

Χημική και βιολογική αντιμετώπιση:

Η αντιμετώπιση είναι έμμεση, μέσω ελέγχου των προδιαθεσικών παραγόντων

Βιολογική: Χρήση ανταγωνιστικών στελεχών Aureobasidium pullulans, Bacillus subtilis, Trichoderma harzianum

Φυσικοχημική: Εφαρμογή καολίνη ή ασβεστίου ή άλλων πυριτικών σκευασμάτων στο φύλλωμα για μείωση θερμοκρασίας και προστασία από εγκαύματα

Χημική (έμμεση): Συνδυασμένες εφαρμογές κατά Botrytis cinerea μειώνουν τη δευτερογενή ανάπτυξη Aspergillus.