Η Ριζοκτόνια στο Μαρούλι με παθογόνο το Rhizoctonia solani (τέλειον στάδιο: Thanatephorus cucumeris), δημιουργεί Τήξης σπορείων & Σήψη φύλλων και βάσης φυτών

Συμπτώματα:

**Σπορείο - τήξη σπορείων (damping-off):**

Ο μύκητας προσβάλλει πολύ νεαρά φυτάρια στο στάδιο κοτυληδόνων-πρώτων φύλλων.

Στον λαιμό (ζώνη επαφής εδάφους-στελέχους) εμφανίζονται:

υδαρείς αρχικά,

γρήγορα καστανές-σκούρες, ελαφρά εμβυθισμένες κηλίδες.

Ο ιστοί μαλακώνουν, το φυτάριο ξαπλώνει και καταρρέει («τήξη» σπορείου) και σύντομα νεκρώνεται.

Συχνά προσβάλλεται μια «σαγρέ» λωρίδα φυταρίων στο σπορείο, στην περιοχή όπου υπήρχαν τοπικά ευνοϊκές συνθήκες υγρασίας/θερμοκρασίας.

Νεαρά φυτά - σήψη λαιμού και βάσης φύλλων:

Στα φυτά μετά τη μεταφύτευση παρατηρούνται:

καστανές έως σκούρες καστανόμαυρες κηλίδες στη βάση του στελέχους,

περιοχές νεκρωμένου ιστού στο λαιμό και στις βάσεις των κάτω φύλλων.

Ο φλοιός μπορεί να αποκολλάται, αφήνοντας νηματοειδές μυκήλιο στην επιφάνεια του εδάφους ή της βάσης του φυτού.

Τα προσβεβλημένα φυτά μαραίνονται, ιδιαίτερα τις θερμές ώρες, και τελικά νέκρωνονται ή παραμένουν καχεκτικά.

**Σήψη φύλλων (bottom rot) σε αναπτυγμένα φυτά:**

Η ασθένεια εμφανίζεται κυρίως στα κατώτερα, εφαπτόμενα με το έδαφος φύλλα.

Στο σημείο επαφής με το έδαφος δημιουργούνται:

καστανές-καφεκόκκινες, σχετικά ξηρές κηλίδες,

με ελαφρά εμβυθισμένη υφή, που επεκτείνονται κεντρομόλα.

Σε συνθήκες υψηλής υγρασίας, παρατηρείται στην επιφάνεια των κηλίδων καφέ ή υπόλευκο μυκήλιο με χαρακτηριστική «ιστοειδή» μορφή.

Η προσβολή οδηγεί σε σήψη της βάσης της κεφαλής και έντονη δευτερογενή μικροβιακή σήψη, καθιστώντας το μαρούλι μη εμπορεύσιμο.

**Ομοιότητες και διαφορές με Πύθιο (Pythium spp.):**

Και τα δύο παθογόνα προκαλούν

τήξη σπορείων στο σπορείο,

κατάρρευση νεαρών φυταρίων στο ύψος του λαιμού,

εικόνα «αδειάσματος» θέσεων στο δίσκο ή στο σπορείο.

**Βασικές διαφορές του Πύθιου με την Ριζοκτόνια (Rhizoctonia solani):**

Ριζοκτόνια (Rhizoctonia solani)

Κηλίδες ξηρότερες, καστανές έως καστανόμαυρες, συχνά με έντονα περιγεγραμμένα όρια.

Μυκήλιο χωρίς σπόρια, καστανολευκό, σε μορφή «ιστών» που προχωρούν οριζόντια στο έδαφος ή στην επιφάνεια των φυτών.

Προκαλεί χαρακτηριστική «bottom rot» στη βάση φύλλων και κεφαλής.

Πύθιο (Pythium spp.)

Προκαλεί πιο υδαρείς, υγρές σήψεις, συχνά με υαλώδη - διαφανή ιστό στον λαιμό.

Ρίζες και λαιμός αποσυντίθενται πιο μαλακά, «γλιστεροί» ιστοί.

Συχνά συνδέεται με υπερβολική υγρασία, κακή αποστράγγιση και πολύ χαμηλές θερμοκρασίες εδάφους.

**Συνθήκες ανάπτυξης - Επιδημιολογία (Rhizoctonia solani):**

Ο μύκητας είναι εδάφιος παθογόνος και σαπροφυτικός:

επιβιώνει στο έδαφος και σε φυτικά υπολείμματα ως μυκήλιο και σκληροτία τύπου κροκίδων (brown sclerotia),

μπορεί να παραμένει ενεργός για πολλά χρόνια χωρίς παρουσία καλλιέργειας.

Ευνοϊκές συνθήκες:

Θερμοκρασία εδάφους 18-25 °C (ανάλογα με τον φυλογενετικό όμιλο του παθογόνου),

υψηλή υγρασία εδάφους αλλά όχι υποχρεωτικά κορεσμός,

εδάφη με υψηλή οργανική ουσία και πολλά μη αποσυντεθειμένα υπολείμματα.

Σπορείο/θερμοκήπιο:

πυκνή σπορά,

κακός αερισμός,

υπερβολικά ποτίσματα και θερμοκρασίες που καθυστερούν τη βλάστηση του σπόρου, αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα έξαρσης.

Η μόλυνση γίνεται:

με άμεση επαφή του μυκηλίου ή των σκληρωτίων με τον λαιμό/ρίζες,

το παθογόνο μπορεί να εξαπλωθεί με:

μολυσμένο υπόστρωμα,

νερό άρδευσης,

εργαλεία,

μεταφορά μολυσμένων φυταρίων.

Βιολογία του παθογόνου:

Ανώτερος βασιδιομύκητας (τηλεομορφή Thanatephorus cucumeris), αλλά στο πεδίο συναντούμε σχεδόν πάντα την ατελή μορφή Rhizoctonia solani.

Δεν σχηματίζει κονίδια· η αναπαραγωγή και διασπορά γίνονται με:

μυκήλιο που αναπτύσσεται επιφανειακά στο έδαφος,

σκληροτία (μικρές, σκούρες κροκίδες) που επιβιώνουν σε δυσμενείς συνθήκες.

Παρουσιάζει μεγάλη γενετική και παθολογική ποικιλότητα (AG groups), με ορισμένες ομάδες να είναι ιδιαίτερα προσαρμοσμένες σε φυλλώδη λαχανικά όπως το μαρούλι.

Καλλιεργητικά μέτρα - Πρόληψη:

(Τα μέτρα αυτά καλύπτουν τη Ριζοκτόνια και, σε μεγάλο βαθμό, μειώνουν και προβλήματα από Πύθιο.)

Σπόρος - Υπόστρωμα - Σπορείο:

Χρησιμοποίηση υγιούς, πιστοποιημένου σπόρου με υψηλή βλαστική ικανότητα.

Χρήση προβλαστημένου σπόρου, ώστε τα φυτάρια να εγκαθίστανται γρήγορα και να μειώνεται το «παράθυρο ευπάθειας» σε εδαφικούς παθογόνους.

Επιλογή ελαφρού, καλά στραγγιζόμενου υποστρώματος σποράς.

Απολύμανση υποστρώματος (θερμική ή χημική, όπου επιτρέπεται) σε σπορεία/φυτώρια με ιστορικό προβλημάτων.

Θέρμανση σπορείων/θερμοκηπίου στα πρώτα στάδια, ώστε η θερμοκρασία του υποστρώματος να ευνοεί ταχεία βλάστηση του σπόρου.

Αποφυγή υπερβολικής υγρασίας: ποτίσματα με μικρές δόσεις, καλός αερισμός, αποστράγγιση δίσκων.

Χωράφι - Θερμοκήπιο:

Αποφυγή φύτευσης σε χωράφια με πολλές μη αποσυντεθειμένες φυτικές ύλες και κακή αποστράγγιση.

Εφαρμογή ηλιοαπολύμανσης σου εδάφους το καλοκαίρι σε αγρούς με σοβαρό ιστορικό Ριζοκτόνιας.

Αμειψισπορά με μη ξενιστές εφόσον είναι εφικτό, για μείωση του μολύσματος.

Ενσωμάτωση ωφέλιμων μικροοργανισμών (π.χ. Trichoderma spp., PGPR) που:

ανταγωνίζονται τη Ριζοκτόνια στο έδαφος,

βελτιώνουν τη ριζική ανάπτυξη και τη φυσική αντοχή του φυτού.

Καλή ρύθμιση άρδευσης (στάγδην όπου γίνεται) ώστε να αποφεύγονται υπερβολές και πλημμυρικές συνθήκες.

Επεμβάσεις στα πρώτα συμπτώματα:

Με την εμφάνιση των πρώτων προσβεβλημένων φυταρίων στο σπορείο, μπορεί να εφαρμοστεί ριζοπότισμα με κατάλληλα εγκεκριμένα σκευάσματα (χημικά ή βιολογικά), πάντοτε σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία.

Αφαίρεση και καταστροφή έντονα προσβεβλημένων φυταρίων για μείωση του μολύσματος.

Ριζοκτονια - ΜΑΡΟΥΛΙ ΥΠΑΙΘΡΟΥ

Σκευάσματα για την αντιμετώπιση της ασθένειας