Πενικιλλια (Σηψη Καρπων) - ΑΜΠΕΛΙ: Οινοποιησιμες Ποικιλιες

Το Penicillium spp. στο αμπέλι αποτελεί ομάδα σαπροφυτικών ή ευκαιριακών παθογόνων μυκήτων, που προσβάλλουν κυρίως τους καρπούς (ράγες) σε προχωρημένα στάδια ωρίμανσης ή μετά τη συγκομιδή, προκαλώντας δευτερογενείς σήψεις και υποβάθμιση της ποιότητας του σταφυλιού και του κρασιού.
Αν και το γένος Penicillium δεν θεωρείται πρωτογενές παθογόνο της αμπέλου, η σημασία του είναι τεχνολογικά και υγειονομικά κρίσιμη, κυρίως λόγω της παραγωγής μυκοτοξινών, όπως της πατουλίνης (patulin) και της Ωχρατοξίνης Α (OTA) από ορισμένα είδη.

Τα κυριότερα είδη που απομονώνονται από σταφύλια είναι τα Penicillium expansum, Penicillium chrysogenum, Penicillium commune, Penicillium brevicompactum, Penicillium verrucosum, και σπανιότερα Penicillium citrinum.

Τα είδη P. verrucosum και P. nordicum είναι γνωστοί παραγωγοί Ωχρατοξίνης Α, ενώ το P. expansum είναι παραγωγός πατουλίνης, μιας τοξίνης με νεφροτοξική και καρκινογόνο δράση.

Συμπτώματα:

Εμφανίζεται μαλακή σήψη ραγών, συχνά με λευκοπράσινη ή γαλαζοπράσινη εξάνθηση (χαρακτηριστικό μυκήλιο του Penicillium).

Οι προσβεβλημένες ράγες μαλακώνουν, συρρικνώνονται και αποκτούν οσμή μούχλας.

Η προσβολή εμφανίζεται κυρίως σε τραυματισμένες ράγες, ιδιαίτερα μετά από:

προσβολές από Βοτρύτη (Botrytis cinerea),

ράγισμα από υπερβολική υγρασία,

τραυματισμούς από ευδεμίδα ή πουλιά.

Οι αποικίες εξαπλώνονται γρήγορα όταν επικρατεί υγρασία >85% και θερμοκρασίες 15-25 °C.

Συνήθως παρατηρείται μετασυλλεκτικά, σε ψυκτικούς θαλάμους ή αποθήκες.

Βιολογική σημασία και τοξικολογική δράση:

Ορισμένα είδη παράγουν Ωχρατοξίνη Α, συμβάλλοντας στη ρύπανση των σταφυλιών και του οίνου.

Η πατουλίνη μπορεί να βρεθεί σε μούστο ή γλεύκος εάν δεν απομακρυνθούν οι προσβεβλημένες ράγες.

Η παρουσία Penicillium spp. συνεπάγεται υποβάθμιση της ποιότητας, ανάπτυξη δυσάρεστων οσμών και προβλήματα ζύμωσης.

Συνθήκες ανάπτυξης:

Θερμοκρασία: 15-25 °C (βέλτιστο ~22 °C)

Σχετική υγρασία: >85%

Ενεργότητα νερού (aw) >0.90

Εποχή: Κατά την ωρίμανση και μετασυλλεκτικά

Παράγοντες προδιάθεσης: Τραυματισμοί ραγών, υπερβολική υγρασία, κακή αερισμός

Ο μύκητας αναπτύσσεται γρήγορα σε επιφάνειες με υπολείμματα σακχάρων, όπως ώριμες ή τραυματισμένες ράγες, και παραμένει ανενεργός σε ξηρές συνθήκες.

Βιολογικός κύκλος:

Ο μύκητας επιβιώνει ως κονίδια ή μυκήλιο σε φυτικά υπολείμματα και επιφάνειες αποθήκευσης.

Διασπείρεται αερομεταφερόμενος μέσω σπορίων.

Μολύνει τις ράγες μέσω φυσικών ανοιγμάτων ή τραυμάτων.

Αναπτύσσεται σαπροφυτικά μετά τη συγκομιδή, ιδίως σε ψυχρούς χώρους με υψηλή υγρασία.

Καλλιεργητικά μέτρα:

Αποφυγή τραυματισμών και προσεκτικός χειρισμός κατά τον τρύγο.

Απομάκρυνση προσβεβλημένων ραγών πριν τη ζύμωση.

Άμεση ψύξη και γρήγορη επεξεργασία των σταφυλιών.

Καλή υγιεινή κάδων, παλετών και αποθηκευτικών χώρων.

Έλεγχος της ευδεμίδας και του βοτρύτη, που ανοίγουν την πύλη εισόδου.

Καλή κυκλοφορία αέρα στο αμπέλι (αραίωμα βλάστησης).

Χημική και βιολογική αντιμετώπιση:

Η αντιμετώπιση βασίζεται σε προληπτικά μέτρα και καλό οινολογικό χειρισμό

Προληπτικά: Ψεκασμοί κατά Botrytis cinerea μειώνουν δευτερογενείς σήψεις από Penicillium

Βιολογικό: Ανταγωνιστικοί μύκητες όπως Aureobasidium pullulans, Trichoderma spp. μειώνουν τον αποικισμό

Οινολογικό: Άμεσος διαχωρισμός γλεύκους - φλοιών και χρήση SO₂ για αναστολή μυκήτων