Στο παρακάτω κείμενο θα βρείτε αναλυτικές πληροφοριες για το έντομο Diaphorina citri. και τα βακτήρια του γένους Candidatus Liberibacter, που ευθύνονται για την ασθένεια HLB ή «πρασίνισμα των εσπεριδοειδών», μαζί με πλούσιο φωτογραφικό υλικό.

Η ασιατική ψύλλα των εσπεριδοειδών, Diaphorina citri Kuwayama, είναι ένας ενωσιακός επιβλαβής οργανισμός καραντίνας και ένας από τους σημαντικότερους εχθρούς της παγκόσμιας εσπεριδοκαλλιέργειας.
Η σημασία της δεν οφείλεται τόσο στις άμεσες ζημιές που προκαλεί με τη διατροφή της, αλλά κυρίως στη δυνατότητά της να μεταδίδει βακτήρια του γένους Candidatus Liberibacter, τα οποία συνδέονται με την ασθένεια HLB ή «πρασίνισμα των εσπεριδοειδών» (Huanglongbing / citrus greening).

Τον Αύγουστο του 2026 επιβεβαιώθηκε από το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο η πρώτη παρουσία του D. citri στην Ελλάδα. Το έντομο συλλήφθηκε σε παγίδες του Ετήσιου Εθνικού Προγράμματος Επισκοπήσεων, σε οπωρώνα πορτοκαλιάς στη Ρόδο. Μέχρι τότε, η μόνη καταγεγραμμένη παρουσία του είδους στην Ευρώπη ήταν στην Κύπρο, όπου ανιχνεύθηκε το 2023.

Το εύρημα απαιτεί αυξημένη επαγρύπνηση, ιδίως στις περιοχές εντατικής καλλιέργειας εσπεριδοειδών. Παράλληλα, η επίσημη ενημέρωση του ΥΠΑΑΤ αναφέρει ότι τα βακτήρια Candidatus Liberibacter που σχετίζονται με την ασθένεια HLB δεν έχουν εντοπιστεί στην Ελλάδα.

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: Η ασιατική ψύλλα των εσπεριδοειδών

Ξενιστές και αναγνώριση

Το Diaphorina citri προσβάλλει κυρίως φυτά της οικογένειας Rutaceae (Ρουτίδες).
Βασικοί ξενιστές είναι όλα τα εσπεριδοειδή του γένους Citrus, ενώ σημαντικός ξενιστής είναι το καλλωπιστικο φυτό με όνομα μουράγια (Murraya paniculata).

Μεγαλύτερη ευπάθεια εμφανίζουν συνήθως:

Νεραντζιά (Citrus aurantium)
Μοσχολεμονιά ή λάιμ (Citrus aurantiifolia)
Γκρέιπφρουτ (Citrus paradisi)
Citrus jambhiri

Επίσης, το έντομο μπορεί να προσβάλει πορτοκαλιά, λεμονιά, καλαμοντίν, κουμκουάτ, τρίφυλλη πορτοκαλιά (Poncirus trifoliata), είδη Clausena και, σύμφωνα με ενημερωτικό δελτίο του ΥΠΑΑΤ, ακόμη και συκιά (Ficus carica).

Η έγκαιρη αναγνώριση είναι πιο αποτελεσματική όταν οι έλεγχοι εστιάζουν στη νεαρή και τρυφερή βλάστηση: στις ανοιξιάτικες ή φθινοπωρινές εκπτύξεις, στις κορυφές των βλαστών και στους λαίμαργους.

Μορφολογικά χαρακτηριστικά

Αυγά: Πολύ μικρά, μήκους περίπου 0,3 mm, επιμήκη έως αμυγδαλόσχημα. Είναι κίτρινα και γίνονται πορτοκαλί πριν από την εκκόλαψη. Τοποθετούνται όρθια πάνω στους τρυφερούς φυτικούς ιστούς, συχνά σε οφθαλμούς, στις πτυχές νέων φύλλων και στις άκρες των νεαρών βλαστών.
Νύμφες: Κιτρινοπορτοκαλί, σχεδόν ακίνητες, μήκους περίπου 0,3–1,7 mm. Στα πιο προχωρημένα στάδια μπορεί να διακρίνονται κοκκινωποί οφθαλμοί. Χαρακτηριστική είναι η παρουσία λευκών, κηρωδών νηματίων στο άκρο της κοιλιάς.
Ενήλικα: Μήκους περίπου 2–4 mm, καφέ έως γκριζοκαφέ, με διάστικτες πτέρυγες και σκουρόχρωμη ζώνη στο περίγραμμά τους. Κατά τη διατροφή τους το σώμα σχηματίζει χαρακτηριστική γωνία περίπου 35° με την επιφάνεια του φύλλου ή του βλαστού. Ενοχλούμενα αναπηδούν γρήγορα.

Συμπτώματα από την ψύλλα

Οι άμεσες ζημιές είναι πιο εμφανείς όταν υπάρχουν υψηλοί πληθυσμοί νυμφών και ενηλίκων σε τρυφερή βλάστηση. Η απομύζηση φυτικών χυμών, σε συνδυασμό με τις εκκρίσεις του εντόμου, επηρεάζει την ανάπτυξη των νεαρών ιστών.

Τα βασικά συμπτώματα περιλαμβάνουν:

Παραμόρφωση, κατσάρωμα και συστροφή νεαρών φύλλων.
Καθυστέρηση ανάπτυξης των νέων βλαστών.
Κοντούς, ασθενικούς και καχεκτικούς βλαστούς.
Εμφάνιση «σκούπας της μάγισσας», δηλαδή πολλών πυκνών, μικρού μήκους βλαστών από προσβεβλημένους οφθαλμούς.
Μελιτώδεις εκκρίσεις σε φύλλα και βλαστούς.
Ανάπτυξη καπνιάς, ιδιαίτερα σε συνθήκες αυξημένης υγρασίας και υψηλής πυκνότητας πληθυσμού.
Πρόωρη φυλλόπτωση και ξηράνσεις σε σοβαρές προσβολές.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, χαρακτηριστικές πλευρικές εγκοπές στα φύλλα.

Προσοχή: Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι αποκλειστικά του Diaphorina citri. Αντίστοιχη παραμόρφωση στη νεαρή βλάστηση μπορεί να προκαλέσουν ο φυλλοκνίστης των εσπεριδοειδών, Phyllocnistis citrella, οι αφίδες ή άλλοι μυζητικοί εχθροί.
Η παρουσία αυγών, νυμφών με κηρώδη νημάτια και ενηλίκων είναι σημαντική για την ορθή διάγνωση.

Επιδημιολογία και καιρικές περίοδοι

Η επιδημιολογία του Diaphorina citri συνδέεται στενά με τη διαθεσιμότητα τρυφερής βλάστησης. Το έντομο δεν πολλαπλασιάζεται αποτελεσματικά σε ώριμους, σκληρυμένους ιστούς, καθώς τα αυγά και οι νύμφες χρειάζονται νεαρά φύλλα και τρυφερούς βλαστούς για να ολοκληρώσουν την ανάπτυξή τους.

Οι πιο κρίσιμες περίοδοι παρακολούθησης σε μεσογειακές συνθήκες είναι:

Οι πιο κρίσιμες περίοδοι παρακολούθησης σε μεσογειακές συνθήκες είναι:

Περίοδος	Επίπεδο κινδύνου	Τι ευνοεί την παρουσία του εντόμου
Τέλος χειμώνα – άνοιξη	Υψηλό	Έναρξη νέας βλάστησης, τρυφεροί βλαστοί και ήπιες έως θερμές θερμοκρασίες.
Άνοιξη – αρχές καλοκαιριού	Πολύ υψηλό	Επαναλαμβανόμενες εκπτύξεις νέας βλάστησης και ευνοϊκές θερμοκρασίες.
Μέσα καλοκαιριού	Μεταβλητό	Η έντονη ζέστη και η έλλειψη τρυφερής βλάστησης μπορεί να περιορίζουν την ανάπτυξη, χωρίς να αποκλείουν την παρουσία του εντόμου.
Τέλος καλοκαιριού – φθινόπωρο	Υψηλό	Φθινοπωρινή έκπτυξη βλάστησης, που μπορεί να ακολουθήσει την άρδευση ή τις βροχές.
Χειμώνας	Χαμηλότερο	Περιορισμένη νέα βλάστηση και βραδύτερη ανάπτυξη του εντόμου.

Η ανάπτυξη του εντόμου ευνοείται σε θερμές παράκτιες περιοχές.
Στην ελληνική επίσημη ενημέρωση αναφέρεται ως βέλτιστο θερμοκρασιακό εύρος ανάπτυξης αναφέρετε απο 25 εως 28°C, ενώ το είδος μπορεί να επιβιώνει και σε ευρύτερο εύρος κλιματικών συνθηκών.

Η άμεση διασπορά γίνεται:

Με πτήση των ενηλίκων, σε αποστάσεις που μπορούν να φθάσουν περίπου το 1 km.
Με τον άνεμο.
Με μεταφορά φυτών προς φύτευση, δενδρυλλίων, εμβολίων και βλαστικού υλικού.
Με διακίνηση καρπών που φέρουν φύλλα ή ποδίσκους.

Για τη διασπορά σε μεγάλες αποστάσεις, ο σημαντικότερος κίνδυνος είναι η διακίνηση προσβεβλημένου πολλαπλασιαστικού υλικού. Για αυτό, τα φυτά-ξενιστές πρέπει να διακινούνται μόνο με φυτοϋγειονομικό διαβατήριο και μετά από έλεγχο.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ: Η ασθένια HLB

Candidatus Liberibacter: το βακτήριο του HLB

Το «πρασίνισμα των εσπεριδοειδών» ή HLB (Huanglongbing) είναι μία από τις σοβαρότερες ασθένειες των εσπεριδοειδών παγκοσμίως.
Συνδέεται με βακτήρια περιορισμένα στο φλοίωμα των φυτών, κυρίως με το Candidatus Liberibacter asiaticus, αλλά και με άλλα είδη όπως το Ca. Liberibacter africanus και το Ca. Liberibacter americanus

Στην περίπτωση του Diaphorina citri, το σημαντικότερο βακτήριο είναι το Candidatus Liberibacter asiaticus ή CLas, το οποίο θεωρείται ο πλέον επιθετικός αιτιολογικός παράγοντας του HLB.
Το έντομο είναι ο αποτελεσματικότερος γνωστός φορέας του συγκεκριμένου βακτηρίου.

Το βακτήριο δεν προκαλεί στιγμιαία συμπτώματα. Εγκαθίσταται στο φλοίωμα, διαταράσσει τη μεταφορά φωτοσυνθετικών προϊόντων και σταδιακά επηρεάζει τις ρίζες, τη βλάστηση, τη θρέψη, την καρποφορία και τελικά τη βιωσιμότητα του δένδρου.

Η Επιδημιολογία του HLB

Η επιδημιολογία του HLB είναι σύνθετη, καθώς εξαρτάται από την παρουσία του παθογόνου, του εντόμου-φορέα, ευπαθών ξενιστών και κατάλληλων κλιματικών συνθηκών.

Το Candidatus Liberibacter asiaticus μεταδίδεται κυρίως:

Με νύμφες και ενήλικα του Diaphorina citri που τρέφονται στο φλοίωμα μολυσμένων φυτών.
Με τη μετακίνηση και φύτευση μολυσμένου πολλαπλασιαστικού υλικού, όπως δενδρύλλια, εμβόλια και βλαστικό υλικό.
Με την κυκλοφορία μολυσμένων φυτών που δεν παρουσιάζουν ακόμη εμφανή συμπτώματα.

Τα έντομα αποκτούν το βακτήριο κυρίως όταν τρέφονται σε νεαρή βλάστηση μολυσμένων δέντρων. Οι νύμφες, ιδιαίτερα στα προχωρημένα στάδια τους, καθώς και τα ενήλικα μπορούν να αποκτήσουν και να μεταδώσουν το παθογόνο.

Η μετάδοση είναι πιο επικίνδυνη όταν συμπίπτουν:

Μολυσμένα δένδρα ή μολυσμένο φυτικό υλικό.
Έντονη παρουσία της ψύλλας.
Νέα βλάστηση, στην οποία συγκεντρώνονται τα έντομα.
Μετακινήσεις φυτών ή εμβολίων μεταξύ περιοχών.

Λανθάνουσα περίοδος:
Μεγάλη δυσκολία για την έγκαιρη διαχείριση του HLB είναι η μακρά λανθάνουσα περίοδος. Ένα μολυσμένο δέντρο μπορεί να παραμένει χωρίς εμφανή συμπτώματα για πολλούς μήνες, ενώ στο μεταξύ ψύλλες που τρέφονται σε αυτό μπορούν να αποκτήσουν το βακτήριο και να το μεταδώσουν σε άλλα δέντρα. Αναφέρονται ασυμπτωματικές περίοδοι περίπου 6–9 μηνών μετά τη μόλυνση, αν και η ακριβής διάρκεια εξαρτάται από την ποικιλία, την ηλικία και τη φυσιολογική κατάσταση του δέντρου, καθώς και από το περιβάλλον.

Κλιματικές συνθήκες
Το Ca. Liberibacter asiaticus θεωρείται θερμοανθεκτικό σε σχέση με άλλα είδη του γένους. Η EPPO αναφέρει βέλτιστο θερμοκρασιακό εύρος περίπου 24 - 32°C για το βακτήριο, ενώ η εξάπλωση της ασθένειας συνδέεται πρακτικά με τις περιόδους δραστηριότητας και αναπαραγωγής του εντόμου-φορέα.

Για τον παραγωγό, η πιο ουσιαστική παρατήρηση είναι ότι ο κίνδυνος επιδημικής εξάπλωσης αυξάνεται κυρίως στις περιόδους νέας βλάστησης, επειδή τότε:

Το D. citri ωοτοκεί και αναπτύσσει νύμφες.
Οι πληθυσμοί του εντόμου μπορούν να αυξηθούν γρήγορα.
Υπάρχουν άφθονοι τρυφεροί ιστοί στους οποίους τρέφονται οι ψύλλες.
Αυξάνονται οι πιθανότητες απόκτησης και μετάδοσης του βακτηρίου, εφόσον αυτό υπάρχει στην περιοχή.

Συμπτώματα HLB στα εσπεριδοειδή

Τα πρώτα συμπτώματα συχνά εμφανίζονται σε μεμονωμένους βλαστούς ή σε έναν τομέα της κόμης, πριν επεκταθούν προοδευτικά στο υπόλοιπο δέντρο.

Χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι:

Κίτρινοι βλαστοί ή μεμονωμένες κίτρινες περιοχές στην κόμη.
Ασύμμετρη κηλίδωση και μεσονεύρια χλώρωση στα φύλλα.
Ανομοιόμορφο κιτρίνισμα που δεν είναι συμμετρικό ως προς το κεντρικό νεύρο του φύλλου.
Εικόνα που μοιάζει με τροφοπενία ψευδαργύρου ή μαγγανίου, αλλά με ανομοιόμορφη και ασύμμετρη κατανομή.
Μικροφυλλία, όρθια ή σκληρά φύλλα και αραίωση της κόμης.
Μείωση και νέκρωση του ριζικού συστήματος.
Πρόωρη φυλλόπτωση και καρπόπτωση.
Μικροί, παραμορφωμένοι και ασύμμετροι καρποί.
Καρποί που παραμένουν πράσινοι στη μία πλευρά τους, με ανομοιόμορφο χρωματισμό.
Καρποί με πικρό χυμό, χαμηλή εμπορική αξία και κακή ποιότητα.
Ξήρανση βλαστών, προοδευτική εξασθένηση και τελικά ξήρανση ολόκληρου του δέντρου.

Το HLB μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή παρακμή και θάνατο του δέντρου μέσα σε 5-7 χρόνια από τη μόλυνση.

ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ: Φωτογραφικό υλικό

Φύλλα εσπεριδοειδών που εμφανίζουν συμπτώματα που οφείλονται:
(Α) στην ασθένεια HLB,
(Β) σε τροφοπενία θρεπτικών στοιχείων,
(Γ) σε προσβολή από φυλλορύκτη.
Επισημαίνεται ότι οι χλωρωτικές περιοχές στο έλασμα εμφανίζονται συμμετρικά εκατέρωθεν του κεντρικού νεύρου του φύλλου στην περίπτωση της τροφοπενίας (Β), και ασύμμετρα στην περίπτωση της ασθένειας HLB (Α).
Στην περίπτωση προσβολής της κάτω επιφάνειας του ελάσματος (Γ, κάτω φωτογραφία) από φυλλορύκτη, εμφανίζεται στην άνω επιφάνεια διάστικτη ποικιλοχλώρωση (Γ, άνω φωτογραφία).

Φύλλα εσπεριδοειδών που εμφανίζουν συμπτώματα χλώρωσης που οφείλεται: Α) στην ασθένεια HLB, Β) σε τροφοπενία μαγγανίου, C) σε τροφοπενία ψευδαργύρου, D) σε τροφοπενία σιδήρου.

To έντομο diaphorina citri

Τι πρέπει να γίνεται στην πράξη

Η Ελλάδα βρίσκεται σε κρίσιμη φάση πρόληψης: το έντομο-φορέας έχει επιβεβαιωθεί στη Ρόδο, όμως τα βακτήρια Candidatus Liberibacter δεν έχουν εντοπιστεί στη χώρα. Ο στόχος είναι διπλός: περιορισμός της ψύλλας και αποτροπή εισόδου του παθογόνου.

Οι παραγωγοί, φυτωριούχοι, έμποροι φυτών και ιδιώτες καλούνται να:

Ελέγχουν συστηματικά την τρυφερή βλάστηση την άνοιξη και το φθινόπωρο.
Επιθεωρούν ιδιαίτερα νεραντζιές, λάιμ, γκρέιπφρουτ, μουράγιες και νεαρά δενδρύλλια εσπεριδοειδών.
Μην μετακινούν ύποπτους βλαστούς, φυτά, εμβόλια ή δενδρύλλια.
Μην μεταφέρουν καρπούς με φύλλα ή ποδίσκους από περιοχές όπου έχει εντοπιστεί το έντομο.
Διακινούν φυτά-ξενιστές μόνο με φυτοϋγειονομικό διαβατήριο.
Ενημερώνουν άμεσα τη ΔΑΟΚ της περιοχής τους, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου, σε κάθε υποψία.
Εφαρμόζουν μόνο εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, αποκλειστικά σύμφωνα με την ετικέτα και τις επίσημες οδηγίες.
Μην προβαίνουν σε αυθαίρετη χημική επέμβαση πριν υπάρξει γεωπονική και φυτοϋγειονομική καθοδήγηση.

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

[1] Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. 2026. Ασιατική ψύλλα των εσπεριδοειδών – Diaphorina citri. Ενωσιακός επιβλαβής οργανισμός καραντίνας – Φορέας της ασθένειας του «Κίτρινου Δράκου» (HLB) / «Πρασινίσματος των Εσπεριδοειδών». Ενημερωτικό δελτίο ΥΠΑΑΤ, Σεπτέμβριος 2026.
[2] Περιφέρεια Κρήτης - Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης και Κτηνιατρικής Π.Ε. Χανίων. 2026. Ενημέρωση για την πρώτη εμφάνιση του επιβλαβούς οργανισμού καραντίνας Diaphorina citri στην Ελλάδα. Αρ. πρωτ. ΕΞΕ 344972/24-09-2026.
[3] EPPO Global Database. 2020. Diaphorina citri (DIAACI) - Datasheet. Περιλαμβάνει στοιχεία για ξενιστές, βιολογία, συμπτώματα, διασπορά και τη σχέση του εντόμου με το HLB. - https://gd.eppo.int/taxon/DIAACI/datasheet [Last Access 27/09/2026]
[4] EPPO Global Database. 2020. Candidatus Liberibacter asiaticus (LIBEAS) – Datasheet. Περιλαμβάνει πληροφορίες για ξενιστές, φορείς, βιολογία, συμπτώματα και επιδημιολογία του παθογόνου. - https://gd.eppo.int/taxon/LIBEAS/datasheet [Last Access 27/09/2026]
[5] EPPO. 2026. PM 7/52 (2) Diaphorina citri. EPPO Bulletin. Διαγνωστικό πρωτόκολλο με στοιχεία για τα μορφολογικά χαρακτηριστικά, τη βιολογία, τη δειγματοληψία και την εργαστηριακή διάγνωση του εντόμου. - https://onlinelibrary.wiley[.]com/doi/10.1111/epp.70058 [Last Access 27/09/2026]
[6] EFSA Panel on Plant Health. 2021. Pest categorisation of Diaphorina citri. EFSA Journal. Επιστημονική αξιολόγηση του οργανισμού ως κινδύνου για την Ευρωπαϊκή Ένωση. - https://pmc.ncbi[.]nlm.nih.gov/articles/PMC7786542/ [Last Access 27/09/2026]
[7] Bové, J.M. 2006. Huanglongbing: A destructive, newly-emerging, century-old disease of citrus. Journal of Plant Pathology, 88(1), 7–37. Κλασική ανασκόπηση για το HLB και τα είδη Candidatus Liberibacter. - https://www.redalyc[.]org/journal/609/60946332001/html/ [Last Access 27/09/2026]
[8] Gottwald, T.R., da Graça, J.V. & Bassanezi, R.B. 2007. Citrus Huanglongbing: The pathogen and its impact. Plant Health Progress. Βασική πηγή για την επιδημιολογία, την εξάπλωση και τις επιπτώσεις της ασθένειας.
[9] Wang, N., Pierson, E.A., Setubal, J.C. et al. 2017. The Candidatus Liberibacter–host interface: insights into pathogenesis mechanisms and disease control. Annual Review of Phytopathology, 55, 451–482. Επιστημονική ανασκόπηση για τη σχέση παθογόνου–ξενιστή και τους μηχανισμούς παθογένειας.
[10] California Department of Food and Agriculture. Huanglongbing (HLB) Pest Profile. Περιγραφή των συμπτωμάτων του HLB, με πρακτική διαφοροποίηση από τροφοπενίες και άλλα προβλήματα των εσπεριδοειδών. - https://www.cdfa.ca.gov/citrus/pests_diseases/hlb/PestProfile.html [Last Access 27/09/2026]
[11] ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΒΛΑΒΗ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΑΡΑΝΤΙΝΑΣ Candidatus Liberibacter spp.- ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΟΫΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ - https://www.minagric.gr/images/stories/docs/agrotis/Georgika_Farmaka/Fytoeigionomikos_Elegxos/HLB_2024_Contigency_Plan_tel.pdf [Last Access 27/09/2026]

Η ασθένεια HLB των εσπεριδοειδών και η ασιατική ψύλλα (Diaphorina citri)

Μία νέα φυτοϋγειονομική απειλή