Η μύγα των ροδάκινων, Bactrocera zonata (Saunders), είναι ένα εξαιρετικά πολυφάγο έντομο της οικογένειας Tephritidae που προσβάλλει ώριμους και αναπτυσσόμενους καρπούς. Παρά την κοινή της ονομασία, δεν περιορίζεται στη ροδακινιά. Μπορεί να προσβάλει εσπεριδοειδή, πυρηνόκαρπα, μηλοειδή, ροδιά, συκιά και πολλές ακόμη καλλιέργειες.

Το έντομο αποτελεί ενωσιακό οργανισμό καραντίνας και οργανισμό προτεραιότητας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η παρουσία του μπορεί να προκαλέσει άμεσες ζημιές στην παραγωγή, υποβάθμιση της ποιότητας των καρπών και σοβαρούς περιορισμούς στη διακίνηση και στις εξαγωγές.

Σημαντική ενημέρωση για την Ελλάδα: Το Bactrocera zonata καταγράφηκε επίσημα στην Αττική με συλλήψεις ενήλικων αρσενικών σε παγίδες κατά το 2025. Έχει καθοριστεί οριοθετημένη περιοχή και εφαρμόζονται επίσημα φυτοϋγειονομικά μέτρα. Η κατάσταση περιγράφεται ως «παρόν, μη ευρέως διαδεδομένο και υπό επίσημο έλεγχο».

Ταυτότητα και καθεστώς καραντίνας

Επιστημονική ονομασία: Bactrocera zonata (Saunders)
Κοινή ονομασία: Μύγα των ροδάκινων, peach fruit fly
Τάξη: Diptera
Οικογένεια: Tephritidae
Κωδικός EPPO: DACUZO
Καθεστώς EPPO: Κατάλογος Α2
Καθεστώς στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Ενωσιακός οργανισμός καραντίνας και οργανισμός προτεραιότητας

Τα ειδικά μέτρα για την εξάλειψη και την αποτροπή της εγκατάστασης και εξάπλωσης του εντόμου στην Ευρωπαϊκή Ένωση καθορίζονται από τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2025/311. Ο κανονισμός εφαρμόζεται από την 1η Μαρτίου 2025.

Παρουσία του Bactrocera zonata στην Ελλάδα

Σύμφωνα με την επίσημη αναφορά του EPPO, η πρώτη σύλληψη στην Ελλάδα καταγράφηκε τον Ιούνιο του 2025 σε παγίδα στον Βόρειο Τομέα Αθηνών. Από τον Ιούνιο έως τον Δεκέμβριο του 2025 ακολούθησαν επιπλέον συλλήψεις στον Κεντρικό και στον Δυτικό Τομέα Αθηνών.

Συνολικά καταγράφηκαν 43 ενήλικα αρσενικά σε 35 παγίδες, σε περιοχή περίπου 50 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Οι περισσότερες θετικές παγίδες βρίσκονταν στον Κεντρικό Τομέα Αθηνών. Καθορίστηκε οριοθετημένη περιοχή και ενεργοποιήθηκαν τα μέτρα του Κανονισμού (ΕΕ) 2025/311.

Η επίσημη αναφορά αφορά συλλήψεις αρσενικών σε παγίδες και δεν αναφέρει προσβεβλημένους καρπούς ή επιβεβαιωμένη αναπαραγωγή σε συγκεκριμένη ελληνική καλλιέργεια. Επομένως, η παρουσία υπό επίσημο έλεγχο δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως γενικευμένη εγκατάσταση του εντόμου σε όλη τη χώρα.

Γεωγραφική εξάπλωση

Το B. zonata είναι ασιατικής προέλευσης και έχει εξαπλωθεί σε πολλές χώρες της Νότιας και Νοτιοανατολικής Ασίας, της Μέσης Ανατολής και της Αραβικής Χερσονήσου. Έχει επίσης εισαχθεί σε περιοχές της Αφρικής, μεταξύ των οποίων η Αίγυπτος, η Λιβύη και το Σουδάν, καθώς και στα νησιά Μαυρίκιος και Ρεϊνιόν.

Στην Ευρώπη έχουν καταγραφεί μεμονωμένες εισβολές. Στην Ιταλία έχουν συλληφθεί μεμονωμένα αρσενικά σε παγίδες στο Μιλάνο και στην Μπολόνια και εφαρμόστηκαν μέτρα εξάλειψης. Οι κλιματικές συνθήκες της νότιας Ευρώπης θεωρούνται κατάλληλες για πιθανή εγκατάσταση του εντόμου, ιδιαίτερα σε περιοχές με εκτεταμένη παραγωγή καρπών-ξενιστών.

Ξενιστές

Η μύγα των ροδάκινων είναι πολυφάγο είδος και έχει αναφερθεί σε περισσότερα από 50 καλλιεργούμενα και άγρια φυτικά είδη. Κύριοι ξενιστές διεθνώς θεωρούνται η ροδακινιά, η γκουάβα και το μάνγκο.

Οι σημαντικότεροι ξενιστές που ενδιαφέρουν την ελληνική γεωργία περιλαμβάνουν:

ροδάκινα και νεκταρίνια,
βερίκοκα και δαμάσκηνα,
πορτοκάλια, μανταρίνια, λεμόνια και γκρέιπφρουτ,
μήλα, αχλάδια και κυδώνια,
ρόδια,
σύκα,
λωτούς,
μούσμουλα,
αβοκάντο,
καρπούζια, αγγούρια και είδη κολοκύθας,
μάγκο και γκουάβα.

Ο επίσημος κατάλογος των φυτών-ξενιστών που χρησιμοποιείται για την εφαρμογή των ευρωπαϊκών μέτρων περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του Κανονισμού (ΕΕ) 2025/311.

Πώς αναγνωρίζεται το ενήλικο

Το ενήλικο έχει μήκος περίπου 5,2 έως 6,1 χιλιοστά. Ο γενικός χρωματισμός του είναι καστανοκόκκινος έως κιτρινοκάστανος, με χαρακτηριστικές κίτρινες και μαύρες περιοχές.

Τα βασικά μορφολογικά γνωρίσματα που εξετάζονται είναι:

Κεφαλή: Το πρόσωπο είναι κιτρινοκάστανο και φέρει δύο χαρακτηριστικές μαύρες κηλίδες.
Θώρακας: Είναι κοκκινοκάστανος, με δύο κίτρινες επιμήκεις πλευρικές λωρίδες και κίτρινο θυρεό στο οπίσθιο τμήμα.
Πτέρυγες: Είναι κυρίως διαφανείς, με στενή σκοτεινή λωρίδα κατά μήκος του πρόσθιου χείλους και μικρή σκοτεινή κηλίδα κοντά στην κορυφή.
Κοιλιά: Είναι κοκκινοκάστανη και συνήθως εμφανίζει μαύρο σχέδιο που μοιάζει με το γράμμα Τ.
Πόδια: Είναι κυρίως κιτρινοκάστανα, με σκουρότερες περιοχές στις κνήμες και στα άκρα των μηρών.

Η ασφαλής αναγνώριση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε φωτογραφία ή σε ένα εξωτερικό χαρακτηριστικό. Απαιτεί εξέταση ενήλικου δείγματος από ειδικό και, όπου χρειάζεται, μοριακή επιβεβαίωση.

Σύγχυση με άλλες μύγες των καρπών

Διαφορές από τον δάκο της ελιάς

Το B. zonata μπορεί να συγχέεται με τον δάκο της ελιάς, Bactrocera oleae, επειδή ανήκουν στο ίδιο γένος και έχουν παρόμοιο μέγεθος. Ο δάκος της ελιάς συνδέεται κυρίως με τον ελαιόκαρπο και έχει διαφορετικό σχέδιο στον θώρακα, στις πτέρυγες και στην κοιλιά. Η ανεύρεση ύποπτου εντόμου σε διαφορετικό καρπό δεν αρκεί από μόνη της για τον προσδιορισμό του είδους.

Διαφορές από τη μύγα της Μεσογείου

Τα συμπτώματα στους καρπούς μοιάζουν πολύ με εκείνα που προκαλεί η μύγα της Μεσογείου, Ceratitis capitata. Το ενήλικο της μύγας της Μεσογείου έχει περισσότερο ποικιλόχρωμο σχέδιο στις πτέρυγες και διαφορετικές κηλίδες στον θώρακα και στην κοιλιά. Οι προνύμφες μέσα στον καρπό δεν μπορούν να διακριθούν αξιόπιστα από τον παραγωγό.

Προσοχή: Η τελική ταυτοποίηση ενός ύποπτου εντόμου ή μιας προνύμφης πρέπει να γίνεται από αρμόδιο διαγνωστικό εργαστήριο.

Συμπτώματα και ζημιές στους καρπούς

Η ζημιά προκαλείται από τα νύγματα ωοτοκίας του θηλυκού και κυρίως από τη διατροφή των προνυμφών μέσα στη σάρκα του καρπού. Τα πρώτα συμπτώματα μπορεί να είναι δυσδιάκριτα, ενώ σημαντική εσωτερική ζημιά μπορεί να έχει ήδη αναπτυχθεί πριν γίνει εμφανής εξωτερικά.

Στους προσβεβλημένους καρπούς μπορεί να παρατηρηθούν:

μικρά νύγματα ή οπές ωοτοκίας στην επιδερμίδα,
τοπικός μεταχρωματισμός γύρω από το σημείο ωοτοκίας,
μαλάκωμα ή βύθιση της επιφάνειας,
σήψη και πρόωρη πτώση του καρπού,
στοές και αποδιοργάνωση της σάρκας από τις προνύμφες,
δευτερογενείς μυκητολογικές ή βακτηριακές σήψεις,
ευδιάκριτες οπές εξόδου των ώριμων προνυμφών.

Σε καρπούς με υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα, όπως τα ροδάκινα, μπορεί να παρατηρηθεί εκροή σακχαρούχου υγρού από το νύγμα ωοτοκίας. Το υγρό στερεοποιείται δίπλα στο σημείο προσβολής.

Οι προσβεβλημένοι καρποί χάνουν την εμπορική τους αξία και μπορεί να καταστούν ακατάλληλοι για κατανάλωση ή επεξεργασία. Σε περιοχές όπου το έντομο έχει εγκατασταθεί έχουν αναφερθεί σημαντικές απώλειες σε ροδάκινα, εσπεριδοειδή, μάνγκο, γκουάβα, βερίκοκα και σύκα.

Βιολογικός κύκλος

Το θηλυκό τρυπά την επιδερμίδα του καρπού με τον ωοθέτη και τοποθετεί τα αβγά κάτω από αυτή. Μετά την εκκόλαψη, οι προνύμφες αναπτύσσονται στο εσωτερικό και τρέφονται από τη σάρκα.

Αβγό: Τα αβγά τοποθετούνται κάτω από την επιδερμίδα και, σε ευνοϊκές συνθήκες, εκκολάπτονται συνήθως μέσα σε 1 έως 2 ημέρες.
Προνύμφη: Το έντομο περνά τρία προνυμφικά στάδια μέσα στον καρπό. Η ανάπτυξη μπορεί να ολοκληρωθεί περίπου σε 6 έως 12 ημέρες, ανάλογα με τη θερμοκρασία και τον ξενιστή.
Νύμφη: Η ώριμη προνύμφη εγκαταλείπει τον καρπό, πέφτει στο έδαφος και νυμφώνεται μέσα σε βομβύκιο. Το στάδιο αυτό μπορεί να διαρκέσει περίπου 7 έως 14 ημέρες σε ευνοϊκές συνθήκες.
Ενήλικο: Μετά την έξοδο από το έδαφος, τα ενήλικα τρέφονται και ωριμάζουν αναπαραγωγικά. Τα θηλυκά αρχίζουν συνήθως να ωοτοκούν περίπου 2 έως 3 εβδομάδες μετά την εμφάνιση των ενηλίκων.

Η διάρκεια κάθε σταδίου επηρεάζεται σημαντικά από τη θερμοκρασία, την υγρασία και το είδος του καρπού. Σε θερμές περιοχές με συνεχόμενη διαθεσιμότητα ξενιστών μπορεί να αναπτύσσονται πολλές αλληλοεπικαλυπτόμενες γενιές και, υπό ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες, έως περίπου 10 γενιές τον χρόνο. Σε περιοχές με ψυχρό χειμώνα, το έντομο μπορεί να διαχειμάζει ως νύμφη στο έδαφος.

Πώς μεταδίδεται και εξαπλώνεται

Η σημαντικότερη οδός εισαγωγής σε νέες περιοχές είναι η μεταφορά προσβεβλημένων καρπών. Τα αβγά και οι προνύμφες παραμένουν κρυμμένα μέσα στον καρπό και μπορούν να διαφύγουν από έναν απλό εξωτερικό έλεγχο.

Το έντομο μπορεί να μεταφερθεί:

με εμπορικές αποστολές προσβεβλημένων φρούτων,
με φρούτα που μεταφέρουν ταξιδιώτες στις αποσκευές τους,
με απορριπτόμενους ή πεσμένους προσβεβλημένους καρπούς,
ως νύμφη μέσα σε χώμα ή υπόστρωμα που συνοδεύει φυτά,
με την ενεργητική πτήση των ενηλίκων από κοντινές εστίες.

Αν η διάρκεια μεταφοράς είναι μεγάλη, το έντομο μπορεί να ολοκληρώσει μέρος ή ολόκληρη την ανάπτυξή του κατά τη διαδρομή. Έτσι, στον τόπο προορισμού μπορεί να εμφανιστεί ως προνύμφη, νύμφη ή ενήλικο.

Παρακολούθηση με παγίδες

Η παγίδευση ενηλίκων αποτελεί την προτιμώμενη μέθοδο επίσημης επισκόπησης για την έγκαιρη ανίχνευση του B. zonata. Τα αρσενικά έλκονται έντονα από τη μεθυλ-ευγενόλη. Για την παρακολούθηση και των δύο φύλων μπορούν να χρησιμοποιηθούν παγίδες με πρωτεϊνικά ή άλλα τροφικά ελκυστικά που εκλύουν αμμωνία.

Μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατάλληλες παγίδες τύπου McPhail ή άλλοι εγκεκριμένοι τύποι παγίδων, ανάλογα με το επίσημο πρόγραμμα επισκόπησης. Η θερινή περίοδος, όταν υπάρχουν άφθονοι ώριμοι καρποί, είναι ιδιαίτερα σημαντική για την παρακολούθηση.

Η τοποθέτηση μιας παγίδας από τον παραγωγό δεν υποκαθιστά την επίσημη επισκόπηση. Η θέση, το είδος του ελκυστικού, η πυκνότητα των παγίδων, η συχνότητα ελέγχου και η διαχείριση των δειγμάτων πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες των αρμόδιων φυτοϋγειονομικών υπηρεσιών.

Πρόληψη σε οπωρώνες, αποθήκες και συσκευαστήρια

Συλλέγουμε τακτικά τους πεσμένους, υπερώριμους και ύποπτους καρπούς.
Δεν αφήνουμε απορριπτόμενα φρούτα εκτεθειμένα κοντά στον οπωρώνα, στην αποθήκη ή στο συσκευαστήριο.
Δεν μεταφέρουμε ύποπτους καρπούς εκτός του αγροτεμαχίου ή της οριοθετημένης περιοχής.
Ελέγχουμε τους καρπούς για νύγματα, μαλάκωμα, σήψη, εκροή υγρών και οπές εξόδου.
Διατηρούμε στοιχεία ιχνηλασιμότητας για την προέλευση και τη διακίνηση των παρτίδων.
Ενημερώνουμε τους εργαζομένους για τα συμπτώματα και τον τρόπο αναφοράς ύποπτων ευρημάτων.
Δεν μεταφέρουμε φρούτα από χώρες ή περιοχές όπου υπάρχει το έντομο χωρίς τις απαιτούμενες φυτοϋγειονομικές εγγυήσεις.
Ακολουθούμε τις οδηγίες των αρχών για τις παγίδες, τη συλλογή καρπών και την ασφαλή διάθεση των αποβλήτων.

Τι πρέπει να κάνει ο παραγωγός σε περίπτωση υποψίας

Δεν μετακινεί τον ύποπτο καρπό, το έντομο, τις προνύμφες ή το χώμα από το σημείο όπου βρέθηκαν.
Δεν απορρίπτει ύποπτους καρπούς σε κοινά απορρίμματα, κομπόστ, ρέματα ή αρδευτικά κανάλια.
Φωτογραφίζει τον καρπό και το έντομο χωρίς να καταστρέψει το δείγμα.
Κλείνει τον ύποπτο καρπό ή το έντομο σε ασφαλές δοχείο, μόνο εφόσον μπορεί να το κάνει χωρίς κίνδυνο διαφυγής.
Σημειώνει την ακριβή θέση, την ημερομηνία, το είδος και την ποικιλία του καρπού, καθώς και την προέλευση της παρτίδας.
Επικοινωνεί αμέσως με το Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου της αρμόδιας Διεύθυνσης Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής.
Ακολουθεί τις οδηγίες των φυτοϋγειονομικών ελεγκτών για τη δειγματοληψία, την ταυτοποίηση και τη διαχείριση της παραγωγής.

Για ενημέρωση μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί η ηλεκτρονική διεύθυνση του Τμήματος Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων: planthealth [AT] minagric.gr.

Επίσημα μέτρα μετά την επιβεβαίωση

Σε περίπτωση επίσημης επιβεβαίωσης, οι αρμόδιες αρχές καθορίζουν χωρίς καθυστέρηση οριοθετημένη περιοχή. Σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2025/311, αυτή περιλαμβάνει:

προσβεβλημένη ζώνη ακτίνας τουλάχιστον 500 μέτρων γύρω από το σημείο ή τα σημεία ανεύρεσης,
ζώνη απομόνωσης ακτίνας τουλάχιστον 7 χιλιομέτρων πέρα από τα όρια της προσβεβλημένης ζώνης.

Τα ακριβή όρια προσαρμόζονται ανάλογα με τη βιολογία του εντόμου, το επίπεδο της προσβολής, τα χαρακτηριστικά των ελκυστικών και την κατανομή των φυτών-ξενιστών.

Τα επίσημα μέτρα μπορούν να περιλαμβάνουν:

εντατική παρακολούθηση με αυξημένο δίκτυο παγίδων,
τεχνικές μαζικής παγίδευσης ή εξάλειψης αρσενικών,
εφαρμογές εγκεκριμένων δολωμάτων από τις αρμόδιες υπηρεσίες ή υπό την καθοδήγησή τους,
συλλογή και ασφαλή καταστροφή πεσμένων ή προσβεβλημένων καρπών,
διαχείριση των καρπών που συγκομίζονται σε πρώιμο στάδιο ωρίμανσης,
κατάλληλη διαχείριση του εδάφους για την καταστροφή των νυμφών,
περιορισμούς στη μετακίνηση καρπών, φυτών-ξενιστών και χώματος,
ασφαλή διαχείριση των αποβλήτων φρούτων.

Καρποί που καλλιεργήθηκαν ή αποθηκεύτηκαν στην προσβεβλημένη ζώνη μπορούν να μετακινηθούν μόνο εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις και οι αποτελεσματικές μεταχειρίσεις που καθορίζει η αρμόδια αρχή. Δεν πρέπει να πραγματοποιούνται αυθαίρετες επεμβάσεις ή μετακινήσεις υλικού από τον παραγωγό.

Συχνές ερωτήσεις

Έχει εγκατασταθεί η μύγα των ροδάκινων σε όλη την Ελλάδα;

Όχι. Η επίσημη κατάσταση είναι «παρόν, μη ευρέως διαδεδομένο και υπό επίσημο έλεγχο». Οι καταγραφές αφορούν συλλήψεις ενήλικων αρσενικών σε παγίδες στην Αττική και έχει καθοριστεί οριοθετημένη περιοχή.

Προσβάλλει μόνο τα ροδάκινα;

Όχι. Είναι πολυφάγο έντομο και μπορεί να προσβάλει πολλά σαρκώδη φρούτα, όπως εσπεριδοειδή, βερίκοκα, δαμάσκηνα, μήλα, αχλάδια, κυδώνια, ρόδια, σύκα, λωτούς, αβοκάντο, μάνγκο και γκουάβα.

Μπορώ να αναγνωρίσω την προσβολή μόνο από την προνύμφη;

Όχι με ασφάλεια. Οι προνύμφες πολλών ειδών Tephritidae μοιάζουν μεταξύ τους. Για τον ακριβή προσδιορισμό απαιτείται εργαστηριακή εξέταση και συχνά εκτροφή της προνύμφης μέχρι το ενήλικο ή μοριακή ανάλυση.

Οι παγίδες με μεθυλ-ευγενόλη καταπολεμούν μόνες τους το έντομο;

Οι παγίδες με μεθυλ-ευγενόλη είναι πολύ χρήσιμες για την ανίχνευση αρσενικών. Η χρήση τους για μαζική παγίδευση ή τεχνική εξάλειψης αρσενικών αποτελεί μέρος οργανωμένου προγράμματος και πρέπει να εφαρμόζεται σύμφωνα με τις επίσημες οδηγίες.

Υπάρχει εγκεκριμένο πρόγραμμα ψεκασμών για κάθε παραγωγό;

Η παρουσία οργανισμού καραντίνας απαιτεί επίσημο συντονισμό. Ο παραγωγός δεν πρέπει να βασίζεται σε αυθαίρετο πρόγραμμα ψεκασμών. Οι ενέργειες, τα εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, τα δολώματα και οι περιορισμοί καθορίζονται από τις αρμόδιες αρχές ανάλογα με την περιοχή και την καλλιέργεια.

Συμπέρασμα

Το Bactrocera zonata αποτελεί σοβαρή απειλή για την ελληνική δενδροκομία λόγω του μεγάλου εύρους ξενιστών, της ικανότητας γρήγορης αναπαραγωγής και της μεταφοράς του με φαινομενικά υγιείς καρπούς. Η επίσημη καταγραφή του στην Αττική καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την έγκαιρη αναγνώριση και αναφορά κάθε ύποπτου ευρήματος.

Η συστηματική παρακολούθηση, η ορθή διαχείριση των πεσμένων και ύποπτων καρπών, η αποφυγή ανεξέλεγκτης μετακίνησης φρούτων και η άμεση συνεργασία με τις φυτοϋγειονομικές υπηρεσίες είναι τα βασικά μέσα για την αποτροπή της εγκατάστασης και της εξάπλωσής του.

Η μύγα των ροδάκινων (Bactrocera zonata): αναγνώριση, ζημιές και μέτρα αντιμετώπισης

Γεωγραφική εξάπλωση, Ξενιστές, Συμπτώματα και ζημιές